Birleþik Arap Emirlikleri'ni (BAE) oluþturan yedi emirlikten biri olan Dubai'nin aðýr borç yükünü erteleme talebi, finansal kriz korkularýný canlandýrdý.
2009-11-28 - 01:35
Birleþik Arap Emirlikleri'ni (BAE) oluþturan yedi emirlikten biri olan Dubai'nin aðýr borç yükünü erteleme talebi, finansal kriz korkularýný canlandýrdý. Asya'dan sonra Avrupa borsalarý da sallandý. Dubai Þeyhi El Mahdum "Borcu iyi planladýk" derken, Rusya Devlet Baþkaný Putin ise Dubai depremiyle ilgili "Krizden kolay çýkýlmayacaðýný anladýk" diye konuþtu.
Dubai World þirketinin borçlarýný ödemeyi erteleyeceði açýklamasý Asya borsalarý ve Avrupa borsalarýnda kayýplara yol açtý.
Dubai'nin hýzlý kalkýnmasýnda önemli bir rol edinen ve hükümetin sahip olduðu Dubai World ile bu þirkete baðlý Nakheel þirketi dün, yeniden yapýlanmanýn ilk adýmý olarak milyarlarca dolarlýk borcunun ertelenmesini isteyeceðini açýkladý.
Dubai World'ün, Aðustos ayý itibariyle 59 milyar dolar borcu bulunuyor ve bu borcun ödemelerinin gelecek yýl Mayýs ayýna kadar ertelenmesi talebinde bulunuyor.
Dubai'nin toplam borcu ise 80 milyar dolar tutarýnda. Borç erteleme talebi, palmiye aðacý þeklindeki adayý inþa eden Dubai World'ün yan kuruluþu emlak þirketi Nakheel için de geçerli bulunuyor.
Nakheel ayný zamanda "The World" (Dünya) projesinin arkasýndaki þirket olarak da biliniyor.
Finansçýlardan korkutan yorumlar
Dubai þirketlerinin borç erteleme talebini yorumlayan Westpac Global Markets Group'dan uzman Robert Rennie, "Bu, kredi krizinin unutulduðu, ancak geçmediðini gösteren önemli bir hatýrlatma" dedi.
Hong Kong'da Fulbright Securities þirketinin genel müdürü Francis Lun da, "Panik düðmesine yeniden basýldý" diye konuþtu. Uzmanlar, yabancý sermaye ve dev inþaat projelerine dayanan gösteriþli büyüme modelinin bedelini ödeyen Dubai'nin, BAE'nin en büyük emirliði ve petrolün en fazla üretildiði Abu Dabi'den finansal destek almasýný beklediklerini söylediler.
Bankalarýn kaybý büyük olabilir
Dubai'nin iki þirketinin borçlarýný ertelemesini istemesi üzerine dünden bu yana özellikle Orta Doðu bölgesine yatýrým yapan bankalarýn hisseleri önemli ölçüde deðer kaybederken, bu bankalar milyarlarca dolar zarar etme riskiyle karþý karþýya bulunuyor.
Birçok banka risk altýndaki kredilerinin miktarýna iliþkin açýklama yapmazken, Avrupa'nýn en büyük bankasý HSBC, 2008 yýlý sonu itibariyle 17,03 milyar dolar olan kredi miktarýnýn, Haziran ayý sonu itibariyle 15,9 milyar dolara indiðini bildirdi.
BAE Bankalar Derneði'nin verilerine göre, 2008 yýlý sonu itibariyle Birleþik Arap Emirlikleri'nde (BAE) 10 yabancý bankanýn risk altýndaki kredi tutarlarý þöyle sýralanýyor:
HSBC 17,03 milyar dolar Standard Chartered 7,77 milyar dolar Barclays 3,58 milyar dolar ABN AMRO 2,24 milyar dolar Arab Bank 2,09 milyar dolar Citigroup 1,92 milyar dolar Bank of Baroda 1,78 milyar dolar Bank Saderat Iran 1,74 milyar dolar BNP Paribas 1,69 milyar dolar Lloyds 1,57 milyar dolar.
12 milyar dolarlýk risk
Bankacýlýk kaynaklarýna göre, uluslararasý bankalarýn Dubai World þirketinde 12 milyar dolarý risk altýnda bulunuyor.
Asya bankacýlýk uzmaný Daniel Tabbush, Dubai krizinin bankalar üzerinde "anlamlý etkisi" olabileceðine dikkati çekerek, bu bankalar arasýnda özellikle HSBC, Standard Chartered ve Singapur'un DBS Group'unu saydý.
Dubai World'un ödemediði 5,5 milyar dolarlýk krediye aracýlýk eden kurumlardan biri olan HSBC'nin hisseleri yüzde 7'den fazla ve Standard Chartered'ýn da yüzde 6 geriledi.
DBS'nin hisseleri, Singapur'da piyasanýn tatil olmasý nedeniyle iþlem görmedi. Goldman Sachs uzmanlarýnýn ilk tahminlerine göre, Orta Doðu'da önemli operasyonlar yürüten HSBC ile Standard Chartered, sýrasýyla 611 milyon dolar ve 177 milyon dolar zarar edebilir.
Japonya'nýn 3 numaralý bankasý Sumitomo Mitsui Financial Group'un da zararý birkaç yüz milyon dolara çýkabilir. Güney Kore hükümeti de, ülkenin finansal kurumlarýnýn Dubai'de sadece 88 milyon dolarýnýn risk altýnda olduðunu açýkladý.
Dubai'nin son dönemdeki kalkýnmasýnda önemli rol oynayan Japon, Güney Kore ve Avustralya inþaat firmalarýnýn da güç duruma düþebileceði yorumlarý yapýlýyor.
Shanghai Securities'den Cai Junyi, bu durumun yatýrýmcýlarda kaygýya yol açtýðýna iþaret ederek, "Dünya, bunun önemli bir etkisi olup olmayacaðýný izliyor. Dubai World sadece, diðer bir finansal tsunamiyi gösterebilecek küçük bir pencere gibi" dedi.
Borsalar yerle bir
Dubai'nin borç erteleme talebi özellikle Asya borsalarý olmak üzere ciddi kayýplara da sebebiyet verdi. Asya'da Tokyo Borsasý yüzde 3,2, Avustralya Borsasý yüzde 2,9, Þanghay Borsasý yüzde 2,4, Hong Kong Borsasý yüzde 4,8 ve Güney Kore Borsasý yüzde 4,7 deðer kaybetti.
Avrupa'da da Londra, Frankfurt ve Paris'te borsalar yüzde 1'den fazla kayýpla açýldý. Avrupa'da þu sýralar Londra'da FTSE 100 Endeksi yüzde 0,12 gerilerken, Frankfurt Dax Endeksi yüzde 0,02 ve Paris Cac 40 Endeksi yüzde 0,11 yükseldi.
New York'tan kötü açýlýþ
New York Borsasýnda açýlýþta büyük düþüþ görüldü. Borsanýn temel göstergesi Dow Jones Endeksi açýlýþta 207 puan azalarak, 10,259 puana indi.
Açýlýþta Nasdaq Bileþik Endeksi 56 puan azalýþla 2,120 puana ve Standard and Poor's 500 Endeksi de 26 puan gerileyerek, 1,185 puana düþtü.
Borsanýn düþüþle açýlmasýnda, Dubai'nin aðýr borç yükünü erteleme çabasýnýn küresel ekonomik toparlanmaya zarar vereceði endiþeleri rol oynadý.
Petrol fiyatlarý da geriledi
Öte yandan, uluslararasý piyasalarda ham petrol fiyatlarý Dubai'deki geliþmeler nedeniyle 74 dolarýn altýna geriledi.
ABD ham petrolünün varil fiyatý Ocak ayý teslimi 4,17 dolar (yaklaþýk yüzde 4,5) deðer kaybederek 73,79 dolara indi. Londra Brent tipi ham petrolün varil fiyatý Ocak ayý teslimi de 1,26 dolar gerileyerek, 75,73 dolar oldu. ABD ham petrolünün varil fiyatý bir ara yüzde 6'dan fazla deðer kaybederek 72,39 dolara indi.
El Mahdum iyimser
Dubai Yüksek Mali Komitesi Baþkaný Þeyh Ahmed Bin Said El Mahdum, Dubai World'un borç ertelemesi kararýnýn dikkatlice planlandýðýný söyledi.
El Mahdum, yaptýðý açýklamada, Dubai liderliðinin, Dubai World þirketinin borcunu gelecek yýl Mayýs ayýna ertelemek istediðini duyurmadan önce, kredi verenlerin çýkarlarý için uzun süre ve dikkatlice düþündüðünü belirterek, "Dubai World'a müdahalemiz dikkatlice planlandý" dedi.
El Mahdum, "Dubai hükümeti, piyasalarýn nasýl tepki vereceði konusunda bilgi sahibi olarak bu ticari operasyonun yeniden yapýlanmasýna öncülük ediyor. Piyasanýn ve özellikle kredi verenlerin kaygýlarýný anlýyoruz" ifadelerini kullandý.
Dubai'de son 10 yýldaki olaðanüstü büyümenin, "geniþ tabanlý sürdürülebilir büyümenin temelinin atýlmasýna yardýmcý olduðunu" belirten El Mahdum, "Geliþmiþ altyapýmýz gibi ekonomik temeller, Dubai'nin bölgede çekici bir piyasa olarak kalmasýný garanti edecek" dedi.
Brown ve Putin'in deðerlendirmeleri
Bu arada, Ýngiltere Baþbakaný Gordon Brown, Dubai'nin borcunu ödeyememesinin bir sorun teþkil ettiðini, ancak dünya ekonomisinin, bu durumun üstesinden gelmek için yeterince güçlü olduðunu söyledi.
Brown, gazetecilere, "Bana göre dünya finansal sistemi þimdi güçlü ve ortaya çýkan sorunlarla baþ edebilir. Bu bir aksilik olsa bile, daha önce baþa çýktýðýmýz sorunlar ölçeðinde olmayacaðýný düþünüyorum. Küresel düzelme, parasal faaliyet ve mali teþviklere baðlý" diye konuþtu.
Öte yandan, Fransa'da bulunan Rusya Baþbakaný Vladimir Putin de, Paris yakýnlarýndaki Rambouillet Þatosu'nda yaptýðý açýklamada, Dubai'nin borç sorunlarýnýn, dünyanýn finansal krizden çýkmasýnýn zor olacaðýný bir kez daha gösterdiðini bildirdi.
Putin, "Krizden çýkýþ kolay olmayacak ve dalgalanmalar muhtemel... Bunun (Dubai sorunu) Rusya ekonomisinde etkisi oldu. Borsa hafifçe geriledi ve dolar rubleye karþý deðerlendi. Ancak sonuçta, krizden çýkma eðiliminin üstün geleceðini düþünüyorum" dedi.
Dubai'nin hýzlý yükseliþi ve hýzlý iniþi
Sýklýkla bir "þehir devleti" ya da kendi içinde bir devlet olarak tanýmlansa bile Dubai, Birleþik Arap Emirlikleri'nin (BAE) kurucu üyesi. Ýngiltere'nin 1971 yýlýnda Basra Körfezi'nden çekilmesinden sonra kurulan BAE'de önemli petrol rezervlerine sahip Abu Dabi emirliði, dýþiþleri ve savunma gibi federal siyasetin önemli alanlarýnda söz sahibi konumunda bulunuyor.
Büyük yabancý finansman desteðiyle yapýlan insan yapýmý adalar gibi dev projelere imza atýlan Dubai'de, küresel ekonomik krizle birlikte emlak sektörü büyük darbe aldý ve geriye milyarlarca dolarlýk borç yükü kaldý.
Bu büyük yatýrýmlarýn inþaatýnda çalýþmak için çoðu Güney Asya'dan olmak üzere binlerce göçmen iþçi Dubai'ye akýn etti.
Bu iþçilerin ülkelerine dönme sýkýntýsý baþ gösterirken, bazý Batýlýlar da iþlerini kaybetme tehlikesiyle karþýlaþtý.
Dubai'de emlak sektörüne yatýrým yapan yabancýlarýn da önemli kayýplarla karþýlaþmasý bekleniyor.
Dubai'ye Þubat 2009 ve bu hafta baþýnda sýnýrlý finansal destek saðlayan Abu Dabi, daha fazla yardým etmezse Dubai için iflas tehlikesi görünüyor.
cnn
|
